•6 Dakika•Yazı

Kontrol Bir Güç Değil, Bir Sınır Meselesidir

Kontrol sandığımız kadar güçlü bir şey mi, yoksa bizi kendi kafesimize hapseden görünmez bir yük mü? Burada belirsizlik, duygu, erteleme ve sınır çizme üzerinden modern insanın kontrol arzusunu sorguluyorum

“Kontrol” kelimesi, köken olarak Fransızcaya dayanır ve zaman içinde anlamı evrilmiş bir kelimedir. Orta Çağ’da Fransa’da çifte kayıt sistemi kullanılırdı. Parayı alan ve harcayan görevlinin tuttuğu hesap defterleri karşılaştırılır, iki kayıt yan yana getirilerek doğrulama yapılırdı. Latince contra-rotulus ifadesi de bu karşılaştırma ve doğrulama eylemine işaret ederdi. Basitçe söylersek, kontrol başlangıçta iki kayıt arasındaki tutarlılığı denetlemekti.

Bugün ise kontrol dediğimiz şey çok daha geniş, çok daha karmaşık ve çoğu zaman da kontrol etmesi imkânsız bir hale gelmiş durumda.

Günümüzde biz insanlar, kontrol sahibi olmanın bizi güçlendireceğini düşünüyoruz. Aslında tamamen yanılıyor sayılmayız. Fakat burada kaçırdığımız kritik bir nokta var: Kontrolden kastımız çoğu zaman her şeyin bizim filtremizden geçmesi, her şeyi görmemiz, onaylamamız ya da reddetmemiz, sevmemiz ya da nefret etmemiz haline geliyor.

Yani sadece uçlarda var olarak bir kontrol sağlamaya çalışıyoruz.

Bu cümlenin kendisi bile durumun ne kadar problemli olduğunu göstermeye yetiyor. Çünkü zihnimiz bir şeye kesinlik veremediğinde, onu içimizde bir odaya yerleştiriyor. Belirsiz olan her şey orada kalıyor, bizi meşgul ediyor, düşüncelerimizi ve duygularımızı yormaya başlıyor.

Peki bunu nasıl aşabiliriz? Daha önemlisi, bu söylediklerimize gerçekten inanıyor muyuz?

Öncelikle inancımızı sorgulamalıyız. Çünkü doğrusunu bildiğimiz şeyi her zaman yapmayı tercih etmeyebiliriz. Bu tipik bir insan davranışıdır. İstenilen sonuçla uyuşmayan erdem, çoğu zaman göz ardı edilen bir kurala dönüşür.

Burada yapılması gereken şey, bireyin kendi inanç sistemini tanımasıdır. Kendi sözüne ne kadar inandığını, inancının nelere kadir olduğunu bilmesi gerekir. Bu da ne yazık ki hiçbir kitapta hazır halde yazmaz. Birey bu dengeyi ve kontrolü kendi içinde kurmak zorundadır.

Eğer inanç sistemimizi bir ölçüde dengeleyebildiysek, sonrasında bizi yoğun bir bombardıman altına alan olaylara daha farklı bakabiliriz. Bugün zihnimizi felç eden, anksiyetemizi besleyen birçok şeyin aslında sandığımız kadar büyük olmadığını görebiliriz. Burada mesele, olayın kendisinden çok onu nasıl algıladığımızdır.

Öncelikle neleri kontrol edebileceğimizi bilmeliyiz.

Stoacılıkta genel olarak “kontrol edemediğin şeylerle boğuşma” fikri vardır. Bu fikir değerli olsa da yanlış anlaşıldığında pasifliğe dönüşebilir. Benim için mesele, hayata karşı tamamen kabullenici ve hareketsiz kalmak değildir. Birey kesinlikle mücadele etmeli, tepinmeli, gerekirse defalarca batmalı ama bir santim dahi olsa hareket edebilmelidir.

Bu yüzden kontrol meselesine geri dönelim.

Burada asıl önemli olan, kontrol edebileceklerimizle edemeyeceklerimiz arasındaki sınırı bilmektir. Duygusal tepkilerden tamamen arınmaya çalışmak sağlıklı bir ideal değildir. Bireyin duyguları, onu diğer insanlardan ayıran en temel şeylerden biridir. Bir sinir krizi, bir gülüş, bir kırılma ya da bir coşku; bunlar doğal duygusal dışavurumlardır.

Elbette her duygu her yerde aynı şekilde yaşanamaz. Resmi alanlarda, samimiyetsiz ortamlarda ya da belirli sosyal zorunlulukların olduğu yerlerde duygusal kontrol gerekebilir. Fakat insan, değer verdiği insanların yanında da sürekli kendisini denetleyen, her tepkisini hesaplayan, her duygusunu bastıran bir varlık haline gelmemelidir.

Çünkü böyle bir durumda insanın yapabileceği tek şey, içindeki temiz suyla kirli suyu sürekli birbirine karıştırmak olur.

Duyguların yükünü ve sorumluluğunu anladıysak, bazı özel alanlardan da bahsetmek gerekir. Sevgi ve aşk gibi kavramlar, kesin kurallarla yönetilebilecek alanlar değildir. Bu konularda tek bir düşünceyi esas almak, insanı daha tutarlı değil; çoğu zaman daha takıntılı hale getirir.

Aşk kesin sonuçlu bir matematik problemi değildir. Sonucu varmış gibi davranıp onu hesaplamaya çalışmak, insanı yalnızca daha fazla yorar. Bu alanlarda kontrolü tamamen akla, plana ve taktiğe bırakmak çoğu zaman boşa kürek çekmektir. Futbol taktikleri futbol sahasında işe yarar; insan ilişkilerinde değil.

Eğer duygularımızla ilişkimizi bir nebze olsun anlayabildiysek, şimdi bahanelerimizin hiç bitmediği başka bir alana geçebiliriz.

Tabiri caizse:

  • O işin zamanı var.
  • Hele şunu bir atlatayım.
  • Yapacağım ama biraz rahatlamayı bekliyorum.
  • Kafamı toparladıktan sonra her şeyi raya oturtacağım.

Bu cümleleri duymuşsunuzdur. Hatta büyük ihtimalle siz de söylemişsinizdir.

Bu cümleler çoğu zaman, kontrolsüz hissettiğimiz bir zaman dilimini bahane ederek harekete geçmeyi ertelememizin sonucudur. Üzerine gitmek, çabalamak ve yüzleşmek yerine o zamanı halının altına süpürmeye çalışırız.

Fakat zaman, bizim düşündüğümüzün aksine kontrol edebildiğimiz bir şey değildir. Zaman karmaşıktır. Senin sekiz kere ertelediğin, altı ay sonraki depresif halin için sana otomatik olarak bir çıkış yolu göstermeyecektir.

Burada iplerin bir kısmı hâlâ bizim elimizdedir. Yapmamız gereken şey, bahanelerden kurtulup zor olsa bile işe başlayabilmektir. Planlamak, aksatmamak, disiplinli davranmak ve bireyin kendi potansiyeline ulaşmak için yapması gerekenleri sürekli ertelememesi gerekir.

Peki bunun kontrolle alakası nedir?

Birey, içinde bulunduğu kontrolsüz durumu yönetemediğinde, çoğu zaman yanlış şeyleri kontrol etmeye başlar. Normalde kontrol etmemesi gereken alanlara müdahale eder. Kendini aşırı denetime boğar. Böylece kendi içinde sahte bir uyuşturucu üretir: Kontrolsüzlüğünü, aşırı kontrolcülükle bastırmaya çalışır.

Ama bu gerçek kontrol değildir.

Günümüzde aşırı kontrol, bireyi özgürleştirmiyor. Tam tersine, onu kendi kurduğu kafese hapsediyor. Birey günün sonunda yalnızca kendi tepkilerini, kendi seçimlerini ve kendi yönelimini kontrol edebilir. Bunun ötesini talep etmek, istemediği sorumlulukların ağırlığını sırtlamaktır.

Kontrol bir güç değil, bir sınır meselesidir.

O sınırı içeride çizebilen birey, dışarıdaki gürültüden bağımsızlaşır. Her şeyi yönetmek zorunda olmadığını, her belirsizliği çözmek zorunda olmadığını, her duyguyu bastırmak zorunda olmadığını fark eder.

Geriye kalan tek soru şudur:

Elindekilerle ne yapacaksın?

Okumaya Devam

Essays & Monologues kategorisinden diğer gönderiler

Yorumlar

0 yorum

Henüz yorum yok. İlk yorumu bırakmak ister misin?
Tüm Yazılar
görüşürüzMesajınızı bekliyorum[email protected]