•7 Dakika•Yazı

bugün neleri kaçırdım?

Eskiden anı yaşardık, şimdi kaçırmamaya çalışıyoruz. Belki de sosyal medyanın bizden çaldığı şey zaman değil; dostluk kurma ve insan kalma biçimimizdi.

Eğer oturup düşünürsek; annemizin, babamızın veya bizden yaşça büyük akrabalarımızın en eski arkadaşlarıyla bile hâlâ iletişimde olduğunu görebiliriz. Dışarıdan bakıldığında bu kesinlikle imrenilecek bir şey. Peki şu an senin çocukluğundan kalan kaç arkadaşın var?

Aslında 90’lar ve 2000’lerin başındaki nesiller olarak biz, yeni nesillere göre daha avantajlıydık; çünkü bir şeylerin farkına varabilecek kadar geçiş dönemini yaşadık. Bizde hâlâ sokak kültürü vardı. Facebook ve oyunlar hayatımızdaydı ama hayatın tamamı değildi. O dönemlerde erişim bile başlı başına bir olaydı; modem pahalıydı, internet bağlatmak ayrı bir meseleydi ve sitelerin 10 saniyede açılması bize normal geliyordu. Buna rağmen, internette keşfettiğimiz bir şeyi gidip arkadaşlarımıza anlatmak, onun heyecanını onlarla paylaşmak ve birlikte yaşamak istiyorduk.

O zamanlar “yayıncı” olma diye bir dünya da yoktu. En yakın çocukluk arkadaşımın evine gider, tüm gün onun denediği oyunları izler, birlikte planlar yapardık.

Zaman ilerledikçe her şey küçülmeye, telefonlar ise hayatın merkezine oturmaya başladı. Bizim zamanımızda 3310 bir tokmak gibi anılırken, cep telefonuna sahip olmak bile başlı başına bir ayrıcalıktı.

Betimlemeyi çok uzatmak istemiyorum ama bunları anlatırken içinizde garip bir huzur oluştuğunu düşünüyorum. Sadece nostalji bile bunu hissettirmeye yeter. Bunları birebir yaşamamış olsanız bile, benimle aynı dönemde yaşamış biriyseniz arkadaşlıkların ne kadar derin olduğunu ve insanların birbirine ne kadar zaman ayırdığını mutlaka hatırlıyorsunuzdur.

Aslında Türkiye’de Facebook varken mesele bugünkü kadar büyük değildi. Çünkü insanlar daha çok dostlarını ve ilgilendiği sayfaları takip ediyordu. Sonra Instagram geldi. Artık insanlar sadece kendi çevresini değil, başkalarının ne yaptığını, ne beğendiğini, kiminle oturduğunu, kime kalp attığını, kime yorum yaptığını görmeye başladı. Yani dedikodu, kıyas ve görünürlük kültürü doğrudan telefonlarımızın içine girdi. Sonrasında Instagram bunun bir kısmını geri aldı ama olan olmuştu. Hepimizin bildiği o söz burada tam yerine oturuyor: alışmış, kudurmuştan beterdir.

Instagram’ın hayatımıza girmesiyle, kültürümüzün yetiştirdiği bireyler makro ve mikro ölçekte bir erozyona uğradı. Artık yaptıklarımızdan konuşmak yerine onları sergilemeye, içerikleri keyif için tüketmek yerine onların akışına kapılmaya başladık. Ama bunu yalnızca “kölesi olduk” deyip geçmek de yetmez. Bu değişimi biraz başlıklara ayırmak gerekiyor.

FOMO (Fear of Missing Out)

Sosyal medya üzerine, özellikle C# ile uğraştığım dönemde sosyal medya yönetimi ve kullanılabilecek araçlar hakkında çalışmalar yapıyor, bunları yayımlıyordum. Bu da aslında sosyal medyaya tam entegre olmayan biri olmama rağmen, zamanla onun içine çekilmemi sağlayan ilk şeydi.

Bu süreçte Facebook ve Instagram benim için giderek daha önemli hâle geldi. Çünkü artık deneyimlenecek şey sayısı sonsuzmuş gibi görünüyordu. Arkadaşlardan çok takipçiler, belki bir fan kitlesi, belki yüksek beğeniler, o itici emojilerle dolu dikkat çekme cümleleri derken insanlar sadece iyi görünmeye değil, aynı zamanda hiç olmadıkları biri gibi görünmeye de başladı.

Birileri bir şey paylaştığında, zihnimizde şu sorular dönmeye başlıyordu: Ben bunu neden yapmadım? Benim neyim eksik? Neden ben gitmiyorum? Neden ben bunun dışında kalıyorum? Böylece bağımlı olduğumuz şey deneyimin kendisi değil, bir şeyleri kaçırmama hissi oldu. Espriler, konuşmalar ve ortak referanslar bile yeni bir platform düzenine göre şekillenmeye başladı.

Bu noktadan sonra, özellikle insanlarla bağ kurmaya çalışan biriyseniz, o espriyi ya da meme’i bilmemenin getirdiği yaftalanma korkusu devreye girdi. İnsanlarla gerçekten konuşmak yerine, gördüğümüz komik şeyleri; trajikomik, hatta kimi zaman depresif hayatlarımıza bir kaçış alanı gibi kullanmaya başladık.

Odak ve dürtüsellik

Yaşı büyük ve birikimli insanlara baktığımızda, bize kıyasla ne kadar usluplu ve ne kadar derli toplu olduklarını görüp hep hayran kalmışızdır. Bildiklerini akıllarında tutmaları ve bunu kesintisiz biçimde ifade edebilmeleri bizde hep bir yetkinlik duygusu uyandırıyordu. İlber Ortaylı ve Celal Şengör gibi isimler de birçok kişi için bu tip örnekler arasında yer alıyor. Onları dikkat çekici kılan şey sadece bilgi değil; aynı konu üzerinde uzun süre dağılmadan konuşabilmeleri, dürtülerine teslim olmadan kendilerini taşıyabilmeleri.

Şimdi ise gün içinde, daha uyanır uyanmaz ya da uyumadan hemen önce tükettiğimiz, çoğu 10 saniyeyi bile geçmeyen kısa videolar var. Alışkanlık, odağımızı bu yöntemle parçaladı. Konudan konuya atlamak, bir şeyin içinde uzun süre kalamamak, sürekli yeni uyaran istemek artık istisna değil; sıradanlaşmış bir hâl aldı.

Dürtüsellik ise ayrı bir mesele. İnsanlar artık birbirlerine daha çok haz, onay ve kısa vadeli tatmin üzerinden yaklaşır oldu. Gelecek kurguları da, davranışları da buna göre şekilleniyor. Bu da toplumu daha sığ, daha sabırsız ve daha kolay yönlendirilebilir bir yere itiyor.

Bugün geldiğimiz noktada aşk ile cinsellik arasındaki denge bile bozulmuş durumda. İçerikler, yapay yüzler, bağlamından kopuk teşhir, dikkat çekmek için tasarlanmış imgeler ve buna hizmet eden bir anlatı dili hayatın her yerine yayıldı. Burada kimsenin kişisel tercihini yargılamak derdinde değilim. Ama dürüst olmak gerekirse, sistemin genel yönü sizin odağınızı çalmaya ve sizi daha dürtüsel hâle getirmeye çalışıyor.

İletişim kalitesi ve empati üzerine

Bu süreç zamanla bir alışkanlığa dönüştüğü için, temel yeteneklerimizi ve sosyallik üzerindeki yetkinliğimizi de köreltmeye başladı. İletişim, büyük ölçüde yüz yüzelikten metin bazlı biçimlere kaydı. Bunun sonucunda mimikler, ses tonu, duraksamalar ve duygunun taşıyıcı unsurları aradan çekildi. Biz de kendimizi eksik aktarır, karşı tarafı da eksik okur hâle geldik.

Karşı tarafa gerekli duygusal parametreleri veremediğimiz ve ondan da alamadığımız noktada empati zayıfladı. Üstelik esprinin ve kara mizahın kapladığı alan o kadar büyüdü ki, bazı insanların en ağır meseleleri bile duyarsızca tüketilebilir içeriklere çevirdiğini görür olduk. Bu da toplum olarak duyarlılığımızı ve empati yetkinliğimizi aşındırdı.

Kapanış

Son olarak şunu söylemek istiyorum: Eğer bu tüketim alışkanlığı sende bir çılgınlığa dönüştüyse ve gününün 3-4 saatini yalnızca bu uygulamalarda harcıyorsan, bunu kontrollü biçimde azaltman gerekiyor. Kontrolü yeniden eline alıp bilinçsizce içerik tüketmek yerine yeni anılar üretmeye çalış. Hatta ürettiğin bu anıları istersen daha sonra içeriğe dönüştür ve paylaş; ama hayatın yerine içeriği koyma.

Önemli olan başkalarının yaşadığı deneyim değil. Önemli olan, bizim yaşadığımız şeyden nasıl bir tat aldığımız.

Okumaya Devam

Essays & Monologues kategorisinden diğer gönderiler

Bir İnsan Neden Kendisine Bu Kadar Zor Gelir?

Yazı • Essays & Monologues • 19 dakikalık okuma

Bir İnsan Neden Kendisine Bu Kadar Zor Gelir?

Beynimiz bizi mutlu etmek için değil, hayatta tutmak için şekillendi. Bu yüzden ilerlemeyi küçümsüyor, tehditleri büyütüyor, geçmişi tekrar tekrar açıyoruz. Acaba zihnimizi susturmadan onunla daha iyi yaşamayı ve yapmaya devam etmeyi de öğrenebilir miyiz?

Yazıyı Oku

Yorumlar

0 yorum

Henüz yorum yok. İlk yorumu bırakmak ister misin?
Tüm Yazılar
görüşürüzMesajınızı bekliyorum[email protected]