•10 Dakika•Yazı

Aptal Görünmenin İnceliği

Savaşmanın en etkili yolu güçlü görünmek değil, karşındakinin seni olduğundan daha zayıf sanmasına izin vermektir. Çünkü gerçek fark ortaya çıktığında, geride kaldığını değil; seni hiç doğru ölçemediğini fark eder.

Bir insanın sizin hakkınızda yanılmasına ne kadar izin vermelisiniz?1

Genellikle bunun cevabının mümkün olduğunca az olduğunu düşünüyoruz. Yanlış anlaşıldığımızda kendimizi açıklamak, küçümsendiğimizde yeteneklerimizi göstermek, bir şeyi bildiğimiz halde bilmiyormuşuz gibi görüldüğümüzde hemen düzeltmek istiyoruz. Çünkü karşımızdaki insanın bizi olduğumuzdan daha aşağıda görmesi, bir noktada gururumuza dokunuyor. Kendimizi kanıtlama ihtiyacı hissediyoruz.

Fakat burada garip bir çelişki var: Bir mücadele içerisinde olduğunuz insana neden sahip olduğunuz bütün bilgiyi vermek isteyesiniz?

Sonuçta karşınızdaki insanın sizi küçümsemesi, sizin gerçekten küçük olduğunuz anlamına gelmez. Yalnızca onun elindeki bilgilerle sizi yanlış ölçtüğü anlamına gelir. Eğer ortada gerçekten bir rekabet varsa, bu yanlış ölçümün düzeltilmesi gereken bir problem olduğundan bile emin değilim.

Hatta bazen tam tersidir.

İnsanların bizim hakkımızdaki fikirlerini sürekli kontrol etmeye çalışıyoruz. Zeki olduğumuzu bilmelerini, başarılı olduğumuzu görmelerini, ne yaptığımızdan haberdar olmalarını istiyoruz. Fakat bunu yaptığımız anda aslında kendimiz hakkında düzenli olarak istihbarat yayımlıyoruz. Neyi öğrendiğimizi, nerede olduğumuzu, hangi konuda ilerlediğimizi ve hatta bazen bir sonraki adımımızın ne olacağını karşımızdaki insana kendi ellerimizle gösteriyoruz.

Peki, bunun savaşmakla alakası nedir?

Savaş yalnızca sahip olduğunuz gücü kullanma biçiminiz değildir. Karşınızdaki insanın sizin gücünüz hakkında ne bildiği de savaşın bir parçasıdır. Tarihte bunun oldukça basit fakat etkili bir karşılığı vardır: geri çekiliyormuş gibi yapmak.

Moğol ordularının kullandığı sahte geri çekilme taktiğinde askerler gerçekten yenilmiş gibi geri çekilir, karşı taraf ise bunu bir fırsat olarak görerek peşlerine düşerdi. Fakat amaç kaçmak değildi. Amaç, karşı tarafın kendi isteğiyle bulunduğu güvenli pozisyondan çıkmasını sağlamaktı. Takip uzadıkça birlikler arasındaki düzen bozuluyor, mesafe açılıyor ve saldırdığını düşünen taraf aslında kendisi için hazırlanmış başka bir savaş alanına doğru ilerliyordu.

Burada ilgimi çeken şey taktiğin kendisinden ziyade, taktiğin çalışabilmesi için karşı tarafın ne hissetmesi gerektiği.

Kazanıyor olduğunu düşünmesi gerekiyor.

Çünkü insan kaybettiğini düşündüğünde daha dikkatli davranıyor. Tehlikeyi arıyor, ihtimalleri değerlendiriyor ve karşısındaki insanı ciddiye alıyor. Kazandığını düşündüğünde ise bütün bunları yapmasına gerek kalmadığına inanmaya başlıyor.

Biz buna çoğunlukla özgüven diyoruz fakat özgüven ile rehavet arasındaki mesafe sandığımızdan çok daha kısa.

Bir insan beni olduğumdan daha beceriksiz, daha yavaş veya daha bilgisiz görüyorsa neden onu düzeltmek zorundayım? Benim hakkımda oluşturduğu yanlış fikir, sonuçta onun problemi. Hatta eğer bir noktada karşı karşıya geleceğimizi biliyorsam, benim avantajım.

İngilizcede “keep your cards close to your chest” diye bir deyim vardır. Elindeki kartları kendine yakın tutmak, yani sahip olduğun bilgiyi ve niyetini gereksiz yere göstermemek anlamında kullanılır.

Bence burada önemli olan kartları sonsuza kadar saklamak değil. Ne zaman göstereceğinizi seçebilmek.

Çünkü aptal görünmek ile aptal olmak arasında oldukça büyük bir fark var. Birincisi insanların sizin hakkınızda hangi bilgiye sahip olacağını kontrol etmektir, ikincisi ise ortada zaten saklanacak herhangi bir şeyin olmamasıdır.

Eğer çalışmıyorsanız, ilerlemiyorsanız veya kendinizi geliştirmiyorsanız sessiz kalmanın stratejik hiçbir yanı yoktur. O durumda sadece sessizsinizdir. Aynı şekilde hiçbir şey bilmiyorsanız bilmiyormuş gibi davranmanız da bir oyun değildir.

Perdenin arkasında gerçekten bir şey olmak zorunda.

Asıl ilginç olan ise bunun zamanla yarattığı mesafe.

Rekabet içerisinde olduğunuz bir insanın sizi geride bıraktığını düşünmesini ele alalım. Başlangıçta bunun çok büyük bir önemi yoktur. O kendisini sizden birkaç adım ileride zannedebilir ve siz de kendi yolunuzda ilerlemeye devam edebilirsiniz. Hatta bir süre gerçekten sizden ileride de olabilir.

Problem bir noktada roller değiştiğinde başlıyor.

Siz onu yakalarsınız, geçersiniz ve yolunuza devam edersiniz.

Başlangıçta aradaki fark küçüktür. Dolayısıyla karşı taraf açısından oldukça çözülebilir görünür. Biraz daha fazla çalışırsa size yetişeceğini düşünür. Belki sizin ne yaptığınıza bakmaya başlar. Kullandığınız yöntemleri kullanır, öğrendiğiniz şeyleri öğrenmeye çalışır ve sizin geçtiğiniz yollardan geçer.

İngilizcede buna “close the gap”, yani aradaki farkı kapatmak denir.

Fakat burada çoğu insanın gözden kaçırdığı bir problem var.

Siz durmuş değilsiniz.

Karşınızdaki insan sizin bugün bulunduğunuz noktaya ulaşmaya çalışırken siz yarına doğru ilerliyorsunuz. O sizin yaptığınız bir şeyi fark ettiği anda, onu öğrenmesi için belirli bir zamana ihtiyacı var. Tam öğrendiğinde ise siz aynı yerde değilsiniz. Dolayısıyla kapatmaya çalıştığı mesafe sabit bir mesafe değil.

Hareket ediyor.

Bu nedenle birisini takip ederek onun bulunduğu yere ulaşabilirsiniz fakat sürekli hareket eden birisini yalnızca taklit ederek geçmeniz oldukça zordur.

Burada savaşın biçimi değişmeye başlıyor. Başlangıçta iki insan kendi yollarında ilerliyorken bir noktadan sonra taraflardan biri diğerinin hareketlerine göre yaşamaya başlıyor. Ne yaptığını izliyor, neden yaptığını anlamaya çalışıyor ve kendi hızını ona göre belirliyor.

Farkında olmadan inisiyatifi teslim ediyor.

Savaşlarda araziyi seçebilmek neden önemlidir? Çünkü karşı tarafı sizin rahat olduğunuz şartlarda savaşmaya zorlarsınız. Burada fiziksel bir arazi yok elbette ama prensip çok farklı değil. Eğer bir insan sürekli sizin hızınıza yetişmeye çalışıyorsa artık tempoyu kendisi belirlemiyor.

Siz belirliyorsunuz.

Belki de asıl fark burada oluşuyor.

İlk başta geride kalan insan için durum oldukça motive edicidir. Önünde ulaşabileceği bir hedef görür. Biraz daha hızlanır, biraz daha çalışır ve aradaki farkın küçüleceğini düşünür. Fakat bütün bunları yaptıktan sonra başını tekrar kaldırıp farkın küçülmediğini gördüğünde başka bir problem ortaya çıkar.

Artık mesele yalnızca geride kalmak değildir.

Neden yetişemediğini anlamaya çalışmaya başlar.

Bir süre sonra daha fazla çalışmanın yeterli olmadığını düşünür. Kullandığınız yöntemleri inceler. Sizin sahip olduğunuz avantajların nereden geldiğini sorgular. Belki şansa bağlar, belki şartlara, belki de kendisinde olmayan başka bir şeye.

Çünkü insan zihni çabanın sonuç üretmesini bekliyor.

Çalıştığında ilerlediğini görmek istiyor.

Koştuğunda mesafenin azalmasını bekliyor.

Fakat koşmasına rağmen önündeki insanın gittikçe küçüldüğünü görüyorsa, problem artık yalnızca rekabet olmaktan çıkıyor. Kendi yeterliliğini sorgulamaya başlıyor.

Hannibal'ın Cannae'de Roma ordusuna karşı kurduğu düzeni ilginç bulmamın sebeplerinden biri de bu. Roma birlikleri Hannibal'ın merkezini geriye doğru ittikçe ilerlediklerini düşünüyorlardı. Ancak bu ilerleyiş onları Kartaca kuvvetlerinin iki kanadı arasına daha fazla soktu ve sonunda Hannibal'ın meşhur çift taraflı kuşatmasının içinde kaldılar. Yani ilerlemek ile avantaj kazanmak aynı şey değildi.

Bazen ileri doğru attığınız her adım sizi daha kötü bir pozisyona götürebilir.

Sanırım rekabet konusunda da aynı yanılgıya oldukça sık düşüyoruz. Karşımızdaki insanın yaptığı şeyleri yapmaya başladığımızda ona yaklaştığımızı düşünüyoruz. Oysa yalnızca onun daha önce bulunduğu yere gidiyor olabiliriz.

Bu ayrım önemli.

Çünkü bir insanın ayak izlerini takip etmek ile onunla aynı yolu keşfetmek aynı şey değildir.

Birinde nereye gideceğinizi başkası belirler.

Diğerinde siz.

Dolayısıyla benim için savaşma sanatı sürekli saldırmak, herkese güçlü olduğumu göstermek veya karşımdaki insana ne kadar ileride olduğumu kanıtlamak değil. Hatta mümkün olduğunca bunların tersini yapmak olabilir.

Bazı şeyleri bilmiyormuşum gibi görünmenin bana herhangi bir zararı yok.

Bazı başarılarımı anlatmamanın da.

Bir insanın beni küçümsemesi ise çoğu zaman düzeltmek için uğraşmaya değecek kadar önemli bile değil.

Çünkü benim için önemli olan onun bugün benim hakkımda ne düşündüğü değil, birkaç yıl sonra aynı noktaya baktığımızda aramızdaki mesafenin ne olacağı.

Burada tabii ki başka bir tehlike var.

Bütün hayatınızı birisini geçmek üzerine kurarsanız, bu sefer aynı tuzağa siz düşmüş olursunuz.

Karşınızdaki insanı yenmek için sürekli ona bakıyorsanız, farkında olmadan kendi temponuzu yine başka bir insanın hareketlerine bağlamış olursunuz. Dolayısıyla gerçek avantaj rakibinizden daha hızlı koşmak değil, rakibinizi unutabilecek kadar kendi yönünüzün belli olmasıdır.

Belki savaşmanın en zor tarafı da budur.

Karşınızdaki insana bakmadan ilerleyebilmek.

Çünkü aradaki fark gerçekten yeterince açıldığında geriye dönüp bunu göstermenize gerek kalmaz. Bir şey söylemenize, başarılarınızı sıralamanıza veya geçmişte sizi küçümsediği için intikam almaya çalışmanıza da gerek yoktur.

Zaten görecektir.

Önce yetişebileceğini düşünecek.

Sonra daha hızlı koşacaktır.

Bir süre sonra bütün bunlara rağmen mesafenin neden kapanmadığını anlamaya çalışacaktır.

Ve sanırım bir insanı asıl rahatsız eden şey, bir başkasının kendisinden ileride olması değildir. Dünya bizden ileride olan insanlarla dolu ve bununla gayet rahat yaşayabiliyoruz.

Asıl rahatsız edici olan, bir zamanlar kendimizden aşağıda gördüğümüz bir insanın artık ulaşamayacağımız kadar ileride olduğunu fark etmektir.

Çünkü o anda yalnızca karşımızdaki insan hakkındaki fikrimizin yanlış olduğunu anlamayız.

Kendimiz hakkındaki fikrimizin de yanlış olabileceğini fark ederiz.

Belki bu yüzden savaşlarda en tehlikeli hata düşmanın gücünü yanlış hesaplamaktır.

Ve belki de bazen sahip olabileceğiniz en büyük avantaj, karşınızdaki insanın bu hatayı düzeltmesine hiç yardım etmemektir.

  1. Gönderi Görseli: Georges de La Tour — Le Tricheur à l’as de carreau ↩

Okumaya Devam

Essays & Monologues kategorisinden diğer gönderiler

Yorumlar

0 yorum

Henüz yorum yok. İlk yorumu bırakmak ister misin?
Tüm Yazılar
görüşürüzMesajınızı bekliyorum[email protected]